Depresja

 Na świecie na depresję choruje 350 milionów ludzi. W Polsce jest ich około 1,5 miliona, czyli nieomal cała populacja Warszawy. Depresja jest najczęściej diagnozowana w przedziale wiekowym 20 - 40 lat, choruje na nią dwa razy więcej kobiet niż mężczyzn, może jednak dotknąć każdego, niezależnie od wieku i płci. Jest to niezwykle poważna choroba, która może zakończyć się śmiercią samobójczą. Wśród chorych na depresję 40 - 80% ma myśli samobójcze, aż 20-60% podejmuje próbę i aż 15% odbiera sobie życie. 

Co to depresja i dlaczego nie jest „lenistwem”?

W ujęciu klinicznym depresja to stan, w którym obniżenie nastroju i/lub utrata zdolności odczuwania przyjemności (anhedonia) utrzymują się przez dłuższy czas i wpływają na codzienne funkcjonowanie: relacje, pracę, uczenie się, dbanie o siebie [1][2]. Depresja nie jest „brakiem silnej woli” – częściej przypomina przeciążony układ nerwowy, który traci dostęp do regeneracji, nadziei i sprawczości.

Jak rozpoznać depresję, gdy objawy nie są „oczywiste”?

Pytanie, jak rozpoznać depresję często pojawia się wtedy, gdy ktoś mówi: „przecież pracuję, ogarniam, tylko nic nie cieszy” albo „wszystko mnie przerasta, ale nie umiem tego nazwać”.

Podczas rozmów z pacjentami/pacjentkami zwracam przede wszystkim uwagę na to, jak zmieniło się funkcjonowanie osoby w podstawowych obszarach i jak myśli o sobie i o przyszłości.
- Michał Kwaśniewski, psychoterapeuta CBT. 

Warto zgłosić się do lekarza/lekarki lub psychoterapeuty/psychoterapeutki, jeśli przez ostatnie dwa tygodnie towarzyszy Ci 5 z poniższych symptomów:

* Jeśli pojawiają się myśli o śmierci lub samouszkodzeniu – to sygnał pilności kontaktu z lekarzem, najbliższą izbą przyjęć lub telefonami wsparcia kryzysowego (w Polsce: 112 w sytuacji zagrożenia życia). 

Depresja wysokofunkcjonująca – kiedy „działam” nie znaczy „jest dobrze”?

Depresja wysokofunkcjonująca bywa ukryta: osoba realizuje obowiązki, ale rośnie w niej pustka, napięcie, bezsenność i poczucie bezsensu. Często towarzyszy jej perfekcjonizm i „jazda na rezerwie” bez realnego odpoczynku [4]. Więcej o depresji wysokofunkcjonującej możesz przeczytać tutaj. 

Przyczyny depresji – dlaczego rzadko jest jedna?

Przyczyny depresji zwykle są wieloczynnikowe: podatność biologiczna, długotrwały stres, przeciążenie, doświadczenia strat, samotność, trudne wzorce relacyjne oraz sposób radzenia sobie (np. ruminacje, unikanie) [3][4].

Jak leczyć depresje i czym różni się psycholog a psychiatra?

Jak leczyć depresje skutecznie? Zwykle pomaga podejście wielotorowe: psychoterapia, psychoedukacja, regeneracja (często związana z fizycznym odpoczynkiem) i – w części przypadków – farmakoterapia [5].

Psycholog a psychiatra: psychiatra może diagnozować w modelu medycznym i włączyć leki; psychoterapeuta/psycholog pracuje psychoterapeutycznie nad mechanizmami podtrzymującymi objawy i pomaga odzyskiwać funkcjonowanie [5].

Według mnie, to co daje najlepsze efekty w leczeniu depresji to połączenie farmakoterapii i psychoterapii. Leki pomagają dość szybko pozbyć się trudnych objawów, a terapia daje możliwość zmiany zachowań i przekonań, które, jeśli pozostałyby nie zmienione, mogłyby spowodować nawrót.
- Paulina Grzelak, certyfikowana psychoterapeutka CBT

Psychoterapia jak działa i jaka jest skuteczność terapii?

Podczas psychoterapii identyfikuje się czynniki podtrzymujące (np. unikanie, izolację, samokrytykę), wzmacnia bardziej wspierające sposoby radzenia sobie i relacje [4][5]. Skuteczność terapii jest dobrze potwierdzona; przy cięższych objawach często najlepsze efekty daje połączenie psychoterapii i leków [5][6].

Czy depresja jest uleczalna?

U wielu osób objawy znacząco ustępują dzięki właściwie dobranemu leczeniu, choć nawroty są możliwe – zwłaszcza przy utrzymującym się stresie i braku wsparcia [5]. Dlatego ważne jest nie tylko „zniknięcie objawów”, ale też rozumienie własnych sygnałów przeciążenia.

FAQ

1. Czy mam depresje, jeśli „nie płaczę”, tylko jestem obojętny/a?
Tak, u części osób dominują zobojętnienie, pustka, drażliwość i spadek energii, a nie płacz. O ocenie decyduje zestaw objawów i wpływ na funkcjonowanie [1].

2. Czy depresji test lub test na depresje w internecie może potwierdzić diagnozę?
Kwestionariusze mogą być wskazówką do rozmowy ze specjalistą, ale nie zastępują diagnozy klinicznej ani wywiadu [1][3].

3. Jak rozpoznać depresję u bliskiej osoby, żeby jej nie oceniać?
Zwracaj uwagę na zmianę funkcjonowania (wycofanie, sen, apetyt, rezygnacja, beznadziejność), a nie tylko na „nastrój”. Pomaga spokojne pytanie o samopoczucie i propozycja kontaktu ze specjalistą.

4. Jak pomóc osobie z depresją, gdy odmawia rozmowy?
Możesz okazać stałą, nienarzucającą obecność („jestem, gdy będziesz gotowy/a”), zachęcać do konsultacji i – przy oznakach zagrożenia – szukać pomocy medycznej. Warto też wspierać osobę z depresją w aktywizacji behawioralnej - wychodzeniu z domu i podejmowaniu aktywności. 

5. Lek na depresje – czy zawsze jest konieczny?
Nie zawsze. Decyzja zależy od nasilenia objawów, ryzyka i historii epizodów. W umiarkowanej/ciężkiej depresji leki mogą istotnie pomóc, często równolegle z terapią [5].

Pamiętaj, że nie musisz wiedzieć, czy to na pewno depresja. Nie musisz spełniać kryteriów, mieć myśli samobójczych - jeśli Twój stan powoduje subiektywne cierpienie, to jest to wystarczający powód do poszukania pomocy. 

_{Źródła
[1] American Psychiatric Association. DSM-5-TR. 2022.
[2] World Health Organization. ICD-11: Depressive disorders.
[3] World Health Organization. Depression – fact sheet.
[4] Beck, J. S. Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. 2020.
[5] NICE. Depression in adults: treatment and management (guideline).
[6] Cuijpers, P. i in. Przeglądy i metaanalizy skuteczności psychoterapii depresji (np. World Psychiatry, JAMA Psychiatry).}