Zaburzenia nastroju

Najczęściej rozpoznawanym zaburzeniem nastroju jest depresja. Dotyka ona ok. 350 milionów ludzi na świecie i 1,5 miliona w Polsce. Więcej o depresji możesz przeczytać tutaj. 

Jednak zaburzenia nastroju nie ograniczają się do depresji. U części osób problemem bywa „zbyt wysoki” nastrój, nadmierna energia i impulsywność (mania/hipomania), u innych – wieloletnie, przewlekłe obniżenie nastroju (dystymia) albo huśtawki nastroju o mniejszym nasileniu (cyklotymia). 

Mania

Mania jest stanem nadmiernie podwyższonego nastroju. Wielu pacjentów (ok. 80%) doświadcza również dużej drażliwości. Najczęstszymi objawami manii są:

• gonitwa myśli
• pobudzenie ruchowe
• duża gadatliwość
• zmniejszona potrzeba snu
• podejmowanie impulsywnych i ryzykownych zachowań
• trudność w koncentracji i doprowadzaniu działań do końca

Mogą, ale nie muszą, jej towarzyszyć objawy psychotyczne (np. urojenia czy omamy) [1].

W praktyce klinicznej przy podejrzeniu manii kluczowa bywa konsultacja psychiatryczna (ocena stanu, bezpieczeństwa i ewentualnego leczenia farmakologicznego), a wsparcie psychologiczne uzupełnia proces leczenia i stabilizacji [3].

Rozmowy z psychologiem – dlaczego mania bywa mylona z „dobrą formą”?

Na początku mania może wyglądać jak „świetny okres”: kreatywność, energia, towarzyskość. Różnicę robi koszt i konsekwencje: utrata kontroli, konflikty, zadłużenia, ryzykowne zachowania, narastająca drażliwość lub rozpad rytmu dobowego [1][2]. Często dopiero po epizodzie pojawia się wstyd, żal lub „dziury w pamięci”. 

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD)

ChAD charakteryzuje się występowaniem na przemian epizodów depresji i manii (lub hipomanii). Osoba doświadcza dużej chwiejności nastroju. 

Epizod depresyjny - charakteryzuje się obniżeniem nastroju, utratą motywacji i chęci, uczuciem zmęczenia. Osobie trudno jest się skoncentrować, zebrać myśli, zapamiętywać. Może zacząć mieć myśli samobójcze lub rezygnacyjne.

Epizod manii lub hipomanii - charakteryzuje się dużym pobudzeniem, otwartością, poczuciem euforii. Spada zapotrzebowanie na sen i odpoczynek, osoba staje się gadatliwa a czasem wręcz drażliwa. Podejmuje impulsywne decyzje, wchodzi w ryzykowne zachowania i sytuacje. Niestety najczęściej pozbawiona jest wtedy krytycyzmu i uważa swój stan za dobry, pozytywny i chciany. Nie widzi zagrożeń. W hipomanii objawy są podobne, mają jednak dużo mniejsze nasilenie [1]. Epizod mieszany - jest to epizod depresji i manii na raz. Osoba może odczuwać jednocześnie duże pobudzenie i brak sensu życia. Może mieć gonitwę myśli i wiele pomysłów, nie mogąc w tym czasie wstać z łóżka. 

Wśród zaburzeń nastroju można również rozpoznać cyklotymię i dystymię. Cyklotymia jest zaburzeniem podobnym do ChAD, występują w niej naprzemienne nastroje, objawy nie są jednak tak silne, żeby móc zdiagnozować ChAD. Dystymia jest często nazywana małą depresją - jest to stan, który nie spełnia kryteriów depresji ze względu na siłę objawów, jednak charakteryzuje się długim i ciągłym poczuciem obniżonego nastroju wraz z problemami z koncentracją, poczuciem beznadziei, myśleniem depresyjnym. Stan ten musi trwać co najmniej dwa lata, żeby móc zdiagnozować dystymię. 

Skuteczność terapii – co mówi wiedza o leczeniu zaburzeń nastroju?

Badania i wytyczne wskazują, że w zaburzeniach dwubiegunowych skuteczne podejście zwykle łączy leczenie farmakologiczne z oddziaływaniami psychologicznymi [3][4][5]. W dystymii skuteczne bywa leczenie psychoterapeutyczne, a w części przypadków także farmakoterapia – zależnie od nasilenia objawów i historii [3][6]. Najważniejsze jest dopasowanie pomocy do obrazu trudności, ryzyka i zasobów. 

FAQ

1. Czy mania zawsze oznacza ChAD?
Najczęściej mania wiąże się z rozpoznaniem z kręgu ChAD, ale ostateczna ocena wymaga diagnostyki i wykluczenia innych przyczyn (np. substancje, choroby somatyczne) [1][3].

2. Czym różni się hipomania od manii?
Hipomania ma podobne objawy, ale zwykle jest mniej nasilona, nie powoduje tak dużej dezorganizacji i nie obejmuje objawów psychotycznych; mania jest cięższa i częściej wymaga pilnej interwencji [1].

3. Czy cyklotymia to „łagodna dwubiegunówka”?
Bywa tak nazywana potocznie, ale klinicznie to odrębny, przewlekły wzorzec wahań nastroju, który też może znacząco obniżać jakość życia [1][2].

4. Czy dystymia to to samo co depresja?
Nie, dystymia jest przewlekła i „rozlana” w czasie; epizod depresyjny bywa bardziej intensywny i wyraźnie odcina się początkiem/nasileniem [1][2].

5. Kiedy pilnie zgłosić się do psychiatry?
Gdy pojawia się podejrzenie manii (brak snu, narastająca impulsywność, utrata kontroli), objawy psychotyczne lub myśli samobójcze – to sytuacje wymagające szybkiej oceny medycznej [1][3].

 
_{Źródła
[1] American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR). 2022.
[2] World Health Organization. ICD-11: Mood disorders (incl. bipolar, cyclothymic, persistent depressive disorder).
[3] NICE. Bipolar disorder: assessment and management (guideline). (aktualizacje).
[4] Miklowitz, D. J. The Bipolar Disorder Survival Guide. (wydania aktualizowane) oraz prace przeglądowe dot. terapii w ChAD.
[5] Geddes, J. R., Miklowitz, D. J. Przeglądy badań nad leczeniem ChAD.
[6] Cuijpers, P., i in. Metaanalizy skuteczności psychoterapii w przewlekłych zaburzeniach depresyjnych (World Psychiatry, JAMA Psychiatry).}